Shkruan: Gjergj Nikaj
Më 6 Maj 2026, në 621 -vjetorin e lindjes të heroit tonë kombëtar, vendosa të krahasoj Arminiosin me Skënderbeun, sepse të dy kanë pasur një fat të ngjashëm. Të dy luftuan për lirinë e popullit të tyre dhe të dy kontribuan në krijimin e etnosit kombëtar, siç do ta shpjegoj më poshtë.
Të dy u morën në oborrin perandorak nga perandoritë që kishin pushtuar popujt e tyre, pasi ishin bij prijësish. Mbajtja e tyre në oborrin e perandorit shërbente si një garanci që etërit e tyre të mos rebeloheshin. Më pas, ata u bënë komandantë ushtarakë të vlerësuar në perandoritë përkatëse. Megjithatë, asnjëri prej tyre nuk e harroi atdheun, gjuhën dhe origjinën e vet. Kur u kthyen, ata gjetën popullin e tyre që ishte i ndarë në klane.
Arminiosi bashkoi fiset gjermanike, duke i përfshirë në popullin gjerman, ndërsa Skënderbeu bashkoi popullin e Arbërit, duke hedhur themelet e shtetit të parë shqiptar pas shtetit të Progonit dhe Dhimitrit, pasardhës të konfederatave të fiseve ilire.
Sado te munden të na bindin historianet e majtët se kombet u krijuan pas Revolucionin Francez, historia na tregon se kombet ekzistonin shekuj përpara.
Referenca për kombin i gjejmë si në Talmud, Bibël dhe në Kuran, librat fetarë abrahamikë. Gjithashtu, edhe Jul Cezari, rreth 1511 vjet para Skënderbeut, në veprën e tij “Germania”, përmend kombet.
Si Skënderbeu, ashtu edhe Arminiosi janë përdorur nga regjime dhe ideologji të ndryshme, por ata vetë nuk ishin diktatorë. Fakti që janë përdorur nga kriminelë nuk i bën ata të ndashëm nga ata që u mbrojtën me emrin e tyre. Figura e Skënderbeut dhe simbolika e tij tejkalojnë kufijtë kombëtarë; po ashtu edhe Arminiosi kishte një simbolikë që kapërcente disa kufij. Të dy përfaqësojnë luftën për liri.
Megjithatë, historianët e majtë nuk i pranojnë këto figura kombëtare; ata preferojnë Spartakun si hero, sepse ai paraqitet si figurë pa atdhe, vetëm si pjesë e një grupi etnik, ndryshe nga Arminiosi, i cili, duke qenë gjerman, etiketohet si nacionalist. Nuk e duan as Skënderbeun, sepse ai rrit ndjenjën e nacionalizmit.
Të dy figurat janë sulmuar në mënyrën më brutale përmes përpjekjeve për çmitizim, gjë që më ka habitur thellë. Synimi ka qenë zhveshja e Hermanit dhe Skënderbeut nga rëndësia e tyre historike.
Sot, nëse një gjerman pyet për Hermanin, pak veta e njohin këtë figurë, sepse historiografia e majtë i ka dhënë prioritet temave të tjera. Historia klasike dhe klasicizmi janë nxjerrë jashtë mode dhe janë lënë pas dore me qëllim, duke u zëvendësuar me narrativa të dekolonizimit apo me betejat e drejtësisë sociale.
Edhe Skënderbeu është tentuar të çmitizohet, por fatmirësisht çdo veprim i yni, siç është përkujtimi i ndarjes nga jeta të heroit tonë kombëtar, për të mbrojtur figurën e tij, është një mburojë kundër harresës dhe një grusht kundër atyre që duan një shoqëri pa heronj, sepse Skënderbeu përfaqëson Shqipërinë dhe i nevojitet Shqipërisë.
Skënderbe(i njohur në histori si Gjergj Kastrioti Skenderbeu)dhe Hermani(i njohur në histori si Hermann Arminius) janë dy nga figurat më të rëndësishme të rezistencës evropiane kundër perandorive të mëdha. Edhe pse jetuan në epoka dhe hapësira të ndryshme, ata kanë shumë pika të përbashkëta, si në jetën personale ashtu edhe në misionin historik që përfaqësojnë.
Origjina dhe formimi
Skënderbeu lindi në një familje fisnike shqiptare dhe në moshë të re u mor peng nga Perandoria Osmane, ku u rrit dhe u formua si komandant ushtarak.
Në mënyrë të ngjashme, Hermani ishte princ i fiseve gjermane (cheruskë) dhe u rrit në Romë, ku mori edukim dhe trajnim ushtarak romak.
Të formuar brenda perandorive që më pas do t’i luftonin dhe te dy figura që u njohen ne histori me Dy emrat nje nga perandoria pushtuese nje nga populli nga vinin.
Tradhtia ndaj perandorisë, besnikëria ndaj kombit
Skënderbeu u shkëput nga osmanët dhe u kthye në atdhe për të udhëhequr kryengritjen shqiptare.
Hermani, megjithëse oficer i Perandorisë Romake, organizoi fshehurazi një aleancë fisnore kundër Romës.
Në sytë e perandorive ata ishin “tradhtarë”, por për popujt e tyre u bënë çlirimtarë.
Beteja vendimtare
Skënderbeu fitoi dhjetëra beteja kundër ushtrive osmane dhe mbrojti kështjellën e Krujës për rreth 25 vjet.
Hermani shkatërroi tri legjione romake në Betejën e Pyllit të Teutoburgut (9 pas Kr.), një nga humbjet më të rënda të Romës.
Të dy ndalën zgjerimin e perandorive në territoret e tyre.
Roli në identitetin kombëtar
Skënderbeu është simboli kryesor i identitetit shqiptar, i lirisë dhe i bashkimit kombëtar.
Hermani u bë simbol i rezistencës gjermane dhe më vonë u mitizua si themel i vetëdijes kombëtare gjermane.
Të dy u shndërruan në figura themeluese të identitetit kombëtar.
Dallimet kryesore
Skënderbeu krijoi një shtet rezistence të organizuar dhe diplomaci aktive me Evropën.
Hermani veproi më shumë si udhëheqës fisnor, pa krijuar një shtet të qëndrueshëm pas fitores.
Skënderbeu u njoh gjerësisht nga Evropa e kohës së tij.
Hermani u njoh dhe u mitizua kryesisht shekuj më vonë.
Skënderbeu dhe Hermani janë figura paralele të historisë evropiane: udhëheqës që përdorën njohuritë e fituara nga perandoritë për t’i mposhtur ato dhe për të mbrojtur lirinë e popujve të tyre. Skënderbeu dallohet për qëndrueshmërinë dhe organizimin shtetëror, ndërsa Hermani për goditjen vendimtare që ndryshoi rrjedhën e historisë romake. Të dy mbeten simbole të pavdekshme të rezistencës dhe identitetit kombëtar.Në kohë dhe vende të ndryshme, të dy janë përballur me përpjekje për t’u çmitizuar, relativizuar apo zvogëluar roli i tyre historik. Këto përpjekje nuk janë të rastësishme, por lidhen me kontekste ideologjike, politike dhe akademike.
Origjina e mitit sipas atyre qe duan nje shoqeri pa heronj.
Skënderbeu u mitizua që në shekullin XV–XVI nga kronistë shqiptarë dhe evropianë si mbrojtës i krishterimit dhe simbol i qëndresës shqiptare.
Hermani u mitizua shumë më vonë, sidomos në shekullin XIX, gjatë ngritjes së nacionalizmit gjerman, si simbol i lirisë kundër Romës.
Mitizimi i Skënderbeut është bashkëkohor me jetën e tij, ndërsa ai i Hermanit është produkt i epokave të mëvonshme dalim qe nuk jame 100% dakort por keto Jane ulje ndritje ne ndergjegjen kombetare
Arsyet e çmitizimit
Skënderbeu: (Kritikohet si figurë “feudale)
Hermani: (Kritikohet si figurë fisnore, jo shtetformuese)
Skënderbeu:
Akuzohet për mitizim nacionalist
Hermanit”
Akuzohet për instrumentalizim nacionalist
Skënderbeu:
Minimizohet roli fetar ose evropian
Hermanit:
Shkëputet nga nacionalizmi gjerman modern
Skënderbeu:
Rishikim ideologjik (komunizëm/postmodernizëm)
Hermanit:
Rishikim akademik pas abuzimeve naziste, jo per fajin e tij.
Konteksti politik i çmitizimit
Skënderbeu u çmitizua pjesërisht në regjimet komuniste për shkak të lidhjes me fenë, aristokracinë dhe Perëndimin.
Hermani u çmitizua pas Luftës II Botërore, sepse figura e tij ishte keqpërdorur nga ideologjia naziste si simbol racor.
Në të dy rastet, çmitizimi erdhi si reagim ndaj te ashtuquajturit abuzimit ideologjik ( se qenka faji I Hermanit se Hitleri ka bere krime apo faji I skenderbeut se enveri zduku eliten Shqiptare Kur skenderbeu vinte nga elita Jo nga proletariati, jo domosdoshmërisht ndaj fakteve historike.
Metodat e çmitizimit
Theksohen dobësitë njerëzore të figurës
Zvogëlohet ndikimi real historik
Paraqiten si produkte të propagandës
Krahasohen me standarde moderne (anakronizëm)
Këto metoda shpesh anashkalojnë kontekstin historik real.
Dallimi mes kritikës shkencore dhe çmitizimit ideologjik
Kritika shkencore: analizon burime, pranon madhështinë dhe kufijtë.
Çmitizimi ideologjik: synon të rrëzojë simbolin, jo ta kuptojë atë.
Si për Skënderbeun ashtu edhe për Hermanin, problemi nuk është studimi kritik, por relativizimi i qëllimshëm i rolit të tyre.
Përfundim
Skënderbeu dhe Hermani janë figura historike reale që u shndërruan në mite kombëtare sepse veprimtaria e tyre pati ndikim të jashtëzakonshëm. Përpjekjet për t’i çmitizuar shpesh pasqyrojnë frikën nga simbolet e forta kombëtare ose reagimin ndaj keqpërdorimit ideologjik të tyre. Çmitizimi nuk duhet të shërbejë për të mohuar historinë, por për ta kuptuar atë më drejt. Kur çmitizimi kthehet në mohim, ai humbet vlerën shkencore dhe bëhet politik.
(Gjergj Nikaj është historian, dhe kumtesa e botuar në Informim.net, është paraqitur nga autori në Simpoziumin Shkencor për Kryeheroin Arbëror-Shqiptar Gjergj Kastriotin (1405-1468), me rastin 621 vjetorin e lindjes së tij, të mbajtur në Prishtinë më 06.05.2026)
