Në raundin e tretë të referendumeve të vitit 2026, që do të mbahen më 27 shtator, votuesit zviceranë do të kenë fjalën e tyre për një sërë çështjesh me rëndësi kombëtare dhe kantonale.
Në nivel federal, votuesit do të kenë fjalën e tyre për dy çështje.
Njëra është ‘Iniciativa e Neutralitetit’, e nxitur nga organizata sovraniste Pro Schweiz – një degë e Partisë Popullore Zvicerane (SVP) populiste.
Ajo synon të ankorojë më mirë neutralitetin zviceran në Kushtetutën e vendit – konkretisht, duke ndaluar Zvicrën të bashkohet me NATO-n (ose ndonjë aleancë tjetër ushtarake), përveç në rast të një sulmi të drejtpërdrejtë kundër vendit.
Çështja e dytë në fletën e votimit është “Iniciativa e Ushqimit”, e udhëhequr nga një aktiviste mjedisore Franziska Herren.
Ajo thotë se popullsia zvicerane duhet të ketë akses në çdo kohë në ushqim me cilësi të lartë dhe të përballueshëm në sasi të mjaftueshme, dhe bujqësia zvicerane duhet gjithashtu të përmbushë një sërë kërkesash për të mbrojtur mjedisin, biodiversitetin dhe ujin e pijshëm.
Sondazhet e fundit parashikojnë se të dy iniciativat do të refuzohen.
Po votat kantonale?
Ja çfarë do të jetë në kutitë e votimit në disa kantone:
Vaud: Taksat
“Ulja e taksave për të gjithë – Rivendosja e fuqisë blerëse të klasës së mesme” kërkon, siç sugjeron titulli i saj, taksa më të ulëta, konkretisht, një ulje prej 12 përqind të taksës kantonale mbi të ardhurat dhe pasurinë për individët.
Sipas Komitetit të Nismës, i përbërë nga Federata e Punëdhënësve të Vaud (FPV), Dhomat e Pasurive të Paluajtshme të Vaud (CVI) dhe Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë së Vaud, ky propozim adreson atë që konsiderohet një barrë e lartë tatimore në Vaud.
Megjithatë, autoritetet kantonale rekomandojnë votën “jo”, duke theksuar se pranimi i nismës do të çonte në një rënie prej 272 milionë frangash në arkën shtetërore çdo vit, gjë që do të ndikojë në financimin e një sërë programesh publike.
Gjeneva: Pagesa për infrastrukturën e Francës
Edhe pse kjo mund të tingëllojë e çuditshme, fakti është se Gjeneva ndodhet pikërisht në kufirin me Francën, dhe të dyja ndajnë shumë nga i njëjti sistem transporti publik – siç është treni ndërkufitar Léman Express, për shembull.
Më 27 shtator, populli i Gjenevës do të votojë për një kontribut prej 39.5 milionë frangash për të bashkëfinancuar infrastrukturën e transportit në rajonet fqinje franceze.
Pothuajse të gjitha partitë mbështesin masën, të udhëhequr nga Parlamenti, i cili argumenton se paratë do të ndihmojnë në uljen e numrit të makinave në pikat kufitare dhe në rrjetin rrugor kantonal.
E vetmja kundërshtare është partia Lëvizja Qytetare e Gjenevës (MCG), e cila thotë se kantoni “tashmë i paguan gati 500 milionë franga Francës çdo vit” në taksa mbi të ardhurat të tërhequra nga afërsisht 115,000 banorët francezë që udhëtojnë përtej kufirit në Zvicër për punë.
Pra, “shtimi i 39 milionë frangave të tjera është plotësisht i tepërt”, tha partia.
Cyrih: Vdekja e asistuar
Qeveria kantonale ka hartuar një kundërpropozim për një iniciativë të ngjashme, e cila është tërhequr në favor të kësaj iniciative.
Amendamenti legjislativ përcakton që azilet private të pensioneve dhe pleqve, si dhe spitalet dhe klinikat e rehabilitimit në Cyrih, duhet të pranojnë vdekjen e asistuar në ambientet e tyre.
Përjashtimet e vetme do të ishin institucionet psikiatrike dhe burgjet.
Deri më sot, ndërsa kjo praktikë lejohet në institucionet e financuara publikisht, azilet private të pensioneve dhe pleqve në Cyrih nuk janë detyruar ligjërisht të lejojnë kujdesin në fund të jetës ose vetëvrasjen e asistuar në ambientet e tyre (megjithëse pacientët mund të zgjedhin të shkojnë në një klinikë private për këtë qëllim).
Vota synon të sigurojë që orientimi fetar ose ideologjik i një institucioni të mos u mohojë pacientëve qasje në këto shërbime.
Megjithatë, SVP), Partia Popullore Ungjillore (EVP) dhe Partia Popullore Ungjillore (EDU) janë kundër ndryshimit të propozuar, shkruan thelocal.
Ata kritikojnë dispozitën e propozuar të detyrueshme për pak objekte jo-shtetërore për vetëvrasje të asistuara, duke pasur frikë se barra mbi stafin dhe banorët në këto objekte, të cilat refuzojnë vetëvrasjen e asistuar për arsye fetare ose etike, mund të jetë e konsiderueshme, transmeton albinfo.ch.
Qyteti i Bazelit: Ndalimi i demonstratave të paligjshme
E quajtur edhe ‘Iniciativa Kundër Kaosit’, kjo masë i bën thirrje qeverisë kantonale që të parandalojë vazhdimisht demonstratat dhe tubimet e paautorizuara ose të paligjshme, si dhe t’i mbajë organizatorët dhe pjesëmarrësit financiarisht përgjegjës për dëmtimin e pronës dhe kostot e veprimeve policore.
Nxitësit e masës – seksionet e Partisë Popullore Zvicerane (SVP) dhe Liberal-Radikalët (FDP) në Bazel – argumentojnë se siguria publike duhet të forcohet, bizneset dhe banorët të mbrohen, dhe bllokadat ose trazirat e paligjshme nuk duhet të tolerohen më.
Kundërshtarët (përfshirë partitë rinore, grupet e krahut të majtë dhe organizatat si Amnesty International), nga ana tjetër, e kritikojnë propozimin si një “sulm ndaj të drejtave themelore”.
Ata argumentojnë se liria e shprehjes dhe e tubimit po “kufizohet në mënyrë disproporcionale”.
