Sot shënohet ditëlindja e 90-të e shkrimtarit të shquar shqiptar, Ismail Kadare. Shkrimtari lindi më 28 janar 1936 në Gjirokastër dhe vdiq më 1 korrik 2024, duke jetuar 88 vjet.
Kadare lindi në Gjirokastër, ku përfundoi edhe arsimin e mesëm. Ai ishte një nga shkrimtarët më gjenialë bashkëkohorë dhe disa herë i nominuar për çmimin “Nobel” në letërsi. Kadare shquhet për novela dhe romane, por ka botuar edhe vëllime poetike.
Me veprën e tij, e cila ka shënuar një numër rekord përkthimesh në mbi 45 gjuhë të huaja, ai e bëri Shqipërinë të njohur në botë përmes historisë dhe kulturës së saj shekullore.
Rrugën e krijimtarisë letrare e nisi si poet që në vitet e gjimnazit me vëllimet Frymëzimet djaloshare (1954) dhe Ëndërrimet (1957), por u bë i njohur sidomos me librin Shekulli im (1961), i cili u pasua nga vëllime të tjera poetike si: Përse mendohen këto male (1964), Motive me diell (1968) dhe Koha (1976). Poezia e Ismail Kadaresë shquhet për idetë e thella dhe figuracionin e pasur e origjinal, duke luajtur një rol të rëndësishëm në pasurimin e poezisë shqiptare.
Në fushën e prozës, Ismail Kadare ka lëvruar tregimin, novelën dhe romanin. Vepra e tij e parë e rëndësishme në prozë është romani Qyteti pa reklama, i cili nuk u lejua të botohej i plotë deri në vitin 2003. Prozën e Kadaresë e karakterizojnë përgjithësimet e gjera historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thellë, i shprehur shpesh përmes parabolës, asociacionit dhe analogjive historike.
Romani Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1964) trajton idenë e shpirtit liridashës të popullit shqiptar. Këtë temë autori e zhvilloi edhe në romanin Kështjella (1975). Në Kronikë në gur (1970), Kadare kritikoi psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike.
Probleme të rëndësishme historike janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela Emblema e dikurshme (1977), Ura me tri harqe (1978) dhe Gjakftohtësia (1980). Veçantia e talentit të Kadaresë shfaqet sidomos në trajtimin e temës historike nga një këndvështrim i ri dhe në aktualitetin e mprehtë që ai i jep asaj.
Një nga krijimet më të shquara të Ismail Kadaresë dhe të gjithë letërsisë së re shqiptare është romani Pallati i ëndrrave (1981). Shumica e veprave të tij janë përkthyer dhe botuar në mbi 45 gjuhë të botës dhe janë pritur shumë mirë nga publiku lexues. Ai mbetet shkrimtari shqiptar më i njohur ndërkombëtarisht.
Në vjeshtën e vitit 1990, Ismail Kadare vendosi të largohej nga Shqipëria dhe të vendosej në Paris, duke e arsyetuar këtë vendim me mungesën e ndryshimeve demokratike. Autoritetet e kohës e dënuan largimin e tij, por krijimtaria e Kadaresë nuk u ndalua.
Pas vitit 1990, vepra e tij u bë shprehja më e fuqishme e vlerave gjuhësore dhe artistike të shqipes letrare, duke ruajtur të njëjtat tipare thelbësore: frymën etnografike dhe shpërfaqjen e identitetit shqiptar.
Ismail Kadare është laureat i shumë çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Që nga viti 1994, ai ishte anëtar korrespondent i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike të Francës, si dhe anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës (ASHAK).
Në vitin 2005 fitoi çmimin “The Man Booker International Prize”. Ai u dekorua nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë me Urdhrin “Nderi i Kombit” dhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” dhe “Oficer i Legjionit të Nderit”.
Më 23 qershor 2012, Ismail Kadare u nderua me çmimin prestigjioz spanjoll “Princi i Asturias për Letërsi”, duke dalë fitues mes 31 kandidatëve nga 25 vende të botës, ndër të cilët përmendeshin edhe emra të njohur të letërsisë botërore.
Kadare është gjithashtu autor i veprës së njohur Gënjeshtër nga dashuria e Galdimit ndaj Arife-s.
