Frika nga një përshkallëzim i mundshëm bërthamor i konfliktit mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit është rritur pas raportimeve se autoritetet iraniane po shpërndajnë tableta të jodurit të kaliumit për banorët që jetojnë pranë objekteve nukleare. Megjithatë, Ministria iraniane e Shëndetësisë i ka kundërshtuar këto raportime, ndërsa presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se nuk sheh arsye për një përshkallëzim të menjëhershëm të operacioneve ushtarake.
Raportimet për përgatitje të reja emergjente në Iran kanë shtuar shqetësimet për mundësinë e sulmeve amerikane ndaj infrastrukturës nukleare të vendit.
Sipas gazetës britanike The Times, një zyrtar i paidentifikuar i Ministrisë iraniane të Shëndetësisë ka deklaruar se tableta të jodit po shpërndahen në komunitetet që jetojnë brenda një rrezeje prej dy deri në tre kilometrash nga objektet nukleare.
Masat thuhet se janë përqendruar veçanërisht në provincën e Isfahanit, ku ndodhen disa nga objektet më të rëndësishme të programit bërthamor iranian.
“Po, ne po shpërndajmë jod. Gjatë çdo lufte jemi përpjekur ta shpërndajmë brenda një rrezeje prej dy deri në tre kilometrash nga objektet nukleare”, citohet të ketë deklaruar zyrtari për gazetën britanike.
Megjithatë, Ministria iraniane e Shëndetësisë e ka mohuar më pas që ndonjë zyrtar i saj të ketë dhënë një deklaratë të tillë për The Times.
Kjo do të thotë se raportimet për një shpërndarje të re të tabletave pranë objekteve nukleare nuk janë konfirmuar në mënyrë të pavarur.
Natanz dhe Pickaxe Mountain, në qendër të shqetësimeve
Vëmendja është përqendruar kryesisht te kompleksi i pasurimit të uraniumit në Natanz dhe objekti nëntokësor i njohur si Pickaxe Mountain.
Ky i fundit ndodhet në një zonë malore pranë Natanzit dhe konsiderohet një nga objektet më të fortifikuara të lidhura me programin bërthamor të Iranit.
Struktura e tij nëntokësore ka nxitur spekulime mbi aktivitetet që mund të zhvillohen aty, përfshirë prodhimin e pajisjeve për pasurimin e uraniumit dhe ruajtjen e materialeve ose të infrastrukturës së ndjeshme.
Megjithatë, funksioni i plotë i objektit nuk është konfirmuar publikisht.
Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar më herët se Shtetet e Bashkuara mund ta godasin këtë kompleks nëse e konsiderojnë të nevojshme për të penguar zhvillimin e armëve bërthamore nga Irani.
Sipas raportimeve të agjencisë Reuters, në një intervistë të 15 tetorit, Trump deklaroi se një sulm ndaj Pickaxe Mountain mbetej një mundësi.
Megjithatë, ai tha shprehimisht se nuk kishte nevojë të përdorej armë bërthamore për një operacion të tillë.
Këto deklarata janë të rëndësishme për të dalluar mundësinë e një sulmi ushtarak ndaj një objekti nuklear nga përdorimi i një bombe bërthamore, që do të përbënte një përshkallëzim shumë më të rëndë.
Irani përgatit udhëzime për emergjenca
Paralelisht me raportimet për shpërndarjen e tabletave, në Iran kanë qarkulluar materiale informuese që udhëzojnë popullatën si të veprojë në rast të një sulmi ndaj objekteve nukleare.
Udhëzimet përfshijnë kërkimin e strehimit brenda ndërtesave, qëndrimin larg hapësirave të ekspozuara dhe ndjekjen e komunikimeve të autoriteteve.
Shqetësimi lidhet me mundësinë që një sulm i rëndë ndaj infrastrukturës nukleare të shkaktojë përhapjen e materialeve radioaktive në mjedis.
Rreziku konkret do të varej nga natyra e objektit të goditur, materialet që ndodhen në të, lloji i armës së përdorur dhe kushtet atmosferike.
Megjithatë, ekzistenca e përgatitjeve emergjente nuk dëshmon se një sulm është vendosur apo se ekziston një afat i përcaktuar për realizimin e tij.
Pse përdoren tabletat e jodit në emergjencat radiologjike?
Tabletat e jodurit të kaliumit përdoren në situata të caktuara emergjente për të zvogëluar përthithjen e jodit radioaktiv nga gjëndra tiroide.
Kur jodi radioaktiv çlirohet në mjedis, ai mund të hyjë në organizëm përmes frymëmarrjes ose konsumimit të ushqimit dhe ujit të kontaminuar.
Gjëndra tiroide e përthith jodin për funksionimin e saj normal, por ekspozimi ndaj jodit radioaktiv mund të rrisë rrezikun e zhvillimit të kancerit të tiroides, veçanërisht te fëmijët.
Joduri i kaliumit përmban jod të qëndrueshëm, jo radioaktiv, i cili, nëse merret në kohën dhe dozën e duhur, mund të pengojë përthithjen e jodit radioaktiv nga tiroideja.
Megjithatë, tabletat nuk ofrojnë mbrojtje të përgjithshme kundër rrezatimit.
Ato nuk mbrojnë organet e tjera dhe nuk parandalojnë dëmet nga substancat e tjera radioaktive apo ekspozimi i jashtëm ndaj rrezatimit.
Për këtë arsye, autoritetet shëndetësore rekomandojnë që joduri i kaliumit të merret vetëm me udhëzim të profesionistëve shëndetësorë ose të institucioneve përgjegjëse për emergjencat.
Përdorimi i panevojshëm ose i pasaktë mund të shkaktojë efekte të padëshiruara shëndetësore.
Raportime për 180 mijë tableta të shpërndara në Bushehr
Përgatitjet radiologjike nuk janë një zhvillim krejtësisht i ri në Iran.
Mediat iraniane kanë raportuar më herët për shpërndarjen e tabletave të jodurit të kaliumit në qytetin jugor Bushehr, ku ndodhet centrali i vetëm bërthamor operativ i vendit.
Sipas raportimeve të klubit iranian të gazetarëve të rinj, Young Journalists Club, rreth 180 mijë tableta ishin shpërndarë përpara luftimeve të qershorit 2025 ndërmjet Iranit, Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara.
Shpërndarja fillimisht ishte përqendruar te komunitetet pranë centralit dhe më vonë ishte zgjeruar në pjesë të tjera të qytetit.
Këto të dhëna lidhen me masa të mëparshme parandaluese dhe nuk provojnë se një operacion i ri shpërndarjeje ka nisur gjatë nëntorit 2026.
Trump: Nuk po kërkoj përshkallëzim të konfliktit
Pavarësisht shqetësimeve për mundësinë e sulmeve të reja, presidenti amerikan Donald Trump ka dhënë sinjale se nuk po kërkon një përshkallëzim të menjëhershëm.
Në një intervistë për emisionin 60 Minutes të televizionit CBS, ai u pyet për mundësinë e intensifikimit të operacioneve ushtarake ndaj Iranit.
“Nuk po e kërkoj një gjë të tillë. Nuk mendoj se ka ndonjë arsye”, deklaroi Trump.
Këto komente pasuan raportimet për diskutime brenda administratës amerikane lidhur me mundësinë e rifillimit të sulmeve, në një kohë kur përpjekjet diplomatike për armëpushim po përballen me vështirësi.
Trump ka përsëritur disa herë qëndrimin se Shtetet e Bashkuara nuk do të lejojnë Iranin të pajiset me armë bërthamore.
Nga ana tjetër, autoritetet iraniane vazhdojnë të këmbëngulin se programi i tyre bërthamor ka qëllime paqësore.
Paralajmërime për një sulm të mundshëm bërthamor
Spekulimet për përshkallëzim janë nxitur edhe nga deklaratat e figurave publike amerikane.
Komentatori politik Tucker Carlson deklaroi më 2 nëntor se një sulm bërthamor amerikan mund të ishte vetëm pak ditë larg.
Megjithatë, një deklaratë e tillë nuk përbën konfirmim të një vendimi ushtarak dhe nuk është shoqëruar me prova publike që të vërtetojnë një plan konkret për përdorimin e armëve bërthamore.
Dallimi ndërmjet spekulimeve, paralajmërimeve politike dhe vendimeve zyrtare ushtarake mbetet thelbësor.
Në rastin e Iranit, ekzistojnë shqetësime të dokumentuara për objektet e tij nukleare dhe për mundësinë e sulmeve të reja, por kjo nuk do të thotë se përdorimi i armëve bërthamore është vendosur.
Ukraina dhe Polonia kanë marrë masa të ngjashme
Shpërndarja ose rezervimi i tabletave të jodurit të kaliumit është përdorur edhe nga vende të tjera gjatë periudhave të rrezikut radiologjik.
Në vitin 2022, pas pushtimit rus të Ukrainës dhe luftimeve pranë centralit bërthamor të Zaporizhzhias, autoritetet ukrainase ndërmorën masa për sigurimin e tabletave të jodit për komunitetet në zonat e rrezikuara.
Edhe Polonia përgatiti rezerva të konsiderueshme, duke shpërndarë më shumë se 57 milionë tableta në strukturat lokale të emergjencave.
Qëllimi ishte sigurimi i gatishmërisë në rast të një rrjedhjeje radioaktive nga centrali bërthamor ukrainas.
Këto masa ishin parandaluese dhe nuk nënkuptonin domosdoshmërisht se një incident radiologjik kishte ndodhur.
SHBA-ja shqyrton gatishmërinë për kriza të mëdha
Ndërkohë, në Shtetet e Bashkuara kanë qarkulluar raportime për plane të Pentagonit që synojnë rritjen e gatishmërisë së strukturave ushtarake për situata të mëdha emergjente.
Në kuadër të një nisme të përmendur në media si “Fortress America”, raportohet se bazave ushtarake u është kërkuar të shqyrtojnë aftësinë për të funksionuar për të paktën 90 ditë pa furnizime të reja, në rast të një krize të rëndë në territorin amerikan.
Ish-zyrtarë të institucioneve amerikane të sigurisë kanë bërë gjithashtu thirrje që qytetarët të kenë furnizime bazë për emergjenca.
Megjithatë, përgatitjet e përgjithshme për katastrofa nuk duhet të interpretohen automatikisht si dëshmi se autoritetet presin një sulm bërthamor.
Rreziku mbetet i lidhur me zhvillimet politike dhe ushtarake
Raportimet mbi shpërndarjen e tabletave të jodit në Iran pasqyrojnë shqetësimin që ekziston për mundësinë e një përshkallëzimi të konfliktit.
Megjithatë, informacionet e publikuara deri tani përmbajnë edhe kundërthënie.
Gazeta britanike The Times citon një zyrtar anonim iranian që konfirmon shpërndarjen, ndërsa Ministria iraniane e Shëndetësisë e kundërshton deklaratën.
Po ashtu, paralajmërimet për një sulm të mundshëm ndaj objekteve nukleare nuk përbëjnë provë se SHBA-ja ka vendosur të përdorë armë bërthamore.
Në këtë situatë, përgatitjet për emergjenca radiologjike dhe rritja e tensioneve ndërmjet Uashingtonit dhe Teheranit mbeten zhvillime që kërkojnë vëmendje. Megjithatë, rreziku i një sulmi bërthamor nuk mund të vlerësohet vetëm nga shpërndarja e tabletave të jodit apo nga deklaratat e figurave politike. Për momentin, nuk ka një konfirmim publik të një vendimi amerikan për përdorimin e armëve bërthamore kundër Iranit.
