Një epokë pritet të marrë fund deri nesër, të mërkurën, në Irak, pasi pas më shumë se dy dekadash do të tërhiqen të gjitha forcat amerikane që kanë mbetur në bazat e fundit që SHBA-ja mban në vend. Irani dhe aleatët e tij e përshëndesin këtë zhvillim si një fitore, pasi tashmë kanë ndikim të konsiderueshëm në një vend ku rreth 4,500 amerikanë humbën jetën gjatë konflikteve.
Ekspertët irakianë të sigurisë vlerësojnë se tërheqja — e cila u dakordësua në vitin 2024 gjatë presidencës së Joe Biden dhe po zbatohet nga administrata e Donald Trump, ndërsa lufta mes SHBA-së dhe Iranit ende nuk ka përfunduar — mund t’i japë Teheranit dhe aleatëve të tij të fuqishëm më shumë liri veprimi. Në të njëjtën kohë, ajo mund t’u krijojë mundësi kundërshtarëve të tjerë të SHBA-së të rikthehen në skenë, përfshirë edhe Shtetin Islamik.
“Irani pritet të përfitojë strategjikisht nga tërheqja e koalicionit, pasi po largohet një prani ushtarake që për vite me radhë shërbeu si kundërpeshë ndaj ndikimit të Teheranit në Irak”, tha për Reuters Jasim al-Bahdli, analist irakian i sigurisë, i specializuar në studimin e grupeve të armatosura shiite të lidhura me Iranin.
Ai vlerësoi se milicitë pro-iraniane jo vetëm që do ta paraqesin tërheqjen si një fitore të lëvizjes së tyre, por do të përpiqen “ta shndërrojnë këtë dinamikë në ndikim më të madh mbi vendimet për sigurinë dhe politikën”.
Abu Mujtaba al-Jasiri, komandant i “Rezistencës Islamike në Irak”, një ombrellë organizatash të armatosura të mbështetura nga Irani, e cilësoi tërheqjen e SHBA-së si “një fitore historike për grupet e rezistencës islamike irakiane dhe irakianët e ndershëm, si dhe një disfatë dërrmuese për projektin amerikan”.
“Më 30 shtator do të festojmë mbylljen e një faqeje të zezë në historinë e Irakut dhe dështimin e pushtimit për të imponuar vullnetin e tij mbi vendin tonë”, deklaroi ai për Reuters. “Iraku ka dëshmuar se sovraniteti i tij nuk mund të garantohet nga fuqitë e huaja, por nga rezistenca dhe vullneti i popullit të tij.”
“Iraku nuk është ende gati”
Megjithëse tërheqja përfundimtare e forcave amerikane është përgjithësisht e mirëpritur nga irakianët, ata që shqetësohen për fuqinë e organizatave pro-iraniane kanë frikë se ajo po ndodh para kohe.
“Ne besojmë se Iraku ende nuk është plotësisht gati për të marrë përsipër çështjen e sigurisë në këtë moment”, tha për Reuters Abdulrahman al-Zubai, udhëheqës i një fisi sunit në Falluxha, e cila në të kaluarën ka qenë një bastion i rezistencës kundër SHBA-së.
“Të gjithë irakianët dëshirojnë sovranitet të plotë dhe askush nuk do të ishte kundër kësaj. Por unë besoj se ajo që i frikëson të gjithë irakianët është tërheqja e koalicionit në këto rrethana dhe krijimi i një vakumi”, shtoi ai.
Pushtimi në vitin 2003, tërheqja në vitin 2011 dhe rikthimi disa vite më vonë
Forcat amerikane pushtuan Irakun në vitin 2003, me synimin për të rrëzuar diktatorin mysliman sunit Saddam Hussein. Më pas morën kontrollin e vendit, vendosën një qeveri të udhëhequr nga shiitët dhe morën pjesë në një luftë shumëvjeçare kundër kryengritjes, përpara se të tërhiqeshin në fund të vitit 2011.
Ato u kthyen më pak se tre vjet më vonë për të ndihmuar forcat irakiane të mposhtnin Shtetin Islamik në një luftë të madhe që zgjati nga viti 2014 deri në 2017.
Në operacionin “Iraqi Freedom”, dy herë më shumë amerikanë humbën jetën krahasuar me luftën paralele në Afganistan, e cila përfundoi me tërheqjen e papritur të SHBA-së në vitin 2021.
Vitet e fundit, Iraku ka qenë i vetmi vend që ka ruajtur aleanca të ngushta politike dhe ushtarake si me Shtetet e Bashkuara, ashtu edhe me Iranin. Teherani, në periudha të ndryshme, e ka përdorur territorin irakian si një terren për përplasje indirekte.
SHBA-ja vrau në vitin 2020 komandantin e lartë iranian Qasem Soleimani në një sulm në aeroportin e Bagdadit. Aleatët e Iranit ndërmorën vazhdimisht sulme kundër bazave amerikane, duke shkaktuar në disa raste edhe kundërpërgjigje amerikane.
Në luftën e këtij viti kundër Iranit, shtatë nga 18 ushtarakët amerikanë të regjistruar si të vrarë humbën jetën në Irak. I fundit ishte një rreshter i ushtrisë amerikane, i cili humbi jetën në korrik gjatë shkatërrimit të kontrolluar të një droni në një bazë pranë Erbilit.
“Fitore për boshtin e rezistencës” të Iranit
Irani, i cili deklaron se qëllimi i tij përfundimtar është të detyrojë forcat amerikane të largohen nga e gjithë Lindja e Mesme, e paraqet tërheqjen e SHBA-së nga Iraku si një fitore për “boshtin e rezistencës” — rrjetin e organizatave të armatosura aleate të Teheranit në të gjithë rajonin.
“Siguria e qëndrueshme do të mbizotërojë në Irak” sapo amerikanët të largohen nga vendi dhe rajoni, deklaroi të hënën zëvendëskryetari i Komisionit të Sigurisë Kombëtare të parlamentit iranian, Amir Hayat Moghaddam.
Irani “e mirëpret tërheqjen e trupave amerikane nga Iraku dhe padyshim do ta mbështesë atë”, deklaroi ai për agjencinë parlamentare iraniane të lajmeve, duke shtuar: “Grupet e rezistencës po veprojnë sot, ndonjëherë duke goditur dhe përballur trupat amerikane.”
Uashingtoni ka akuzuar milicitë pro-iraniane në Irak se luajnë rol në konfliktin më të gjerë në Lindjen e Mesme, duke kryer sulme ndaj vendeve fqinje me urdhër të Teheranit. Sipas akuzave amerikane, sulmi më i fundit lidhej me një naftësjellës të madh në Arabinë Saudite këtë muaj.
Qeveria e Bagdadit thotë se po përpiqet të kufizojë ndikimin e këtyre organizatave.
A mund të ringjallet Shteti Islamik?
Disa zyrtarë irakianë të sigurisë, si nga qeveria federale ashtu edhe nga rajoni gjysmëautonom kurd në veri të vendit, thonë se tërheqja e SHBA-së mbart gjithashtu rrezikun që t’u japë jetë të re luftëtarëve të Shtetit Islamik.
Pavarësisht humbjes së të ashtuquajturit “kalifat” gati një dekadë më parë, Shteti Islamik vazhdon të ketë një rrjet qelizash të fjetura.
Në kulmin e aktivitetit të tij, luftëtarët e organizatës kontrollonin rreth një të tretën e Irakut dhe vranë mijëra njerëz, mes tyre qindra persona, ekzekutimet e të cilëve u filmuan brenda një ish-baze ushtarake amerikane.
Humbja e kapaciteteve amerikane të inteligjencës, mbështetjes logjistike dhe dronëve mund t’i japë Shtetit Islamik mundësinë të riorganizohet, deklaroi komandanti kurd Sirvan Barzani.
“Për më shumë se dy javë kemi vërejtur lëvizje nga qelizat e fjetura të Shtetit Islamik, pas njoftimeve në media se do të ketë një tërheqje zyrtare të koalicionit ndërkombëtar nga Iraku deri në fund të shtatorit”, tha ai, duke shtuar: “Kjo, sipas mendimit tim, ka rritur moralin” e luftëtarëve.
Forcat irakiane të sigurisë njoftuan se një qelizë e dyshuar e Shtetit Islamik po përgatiste sulme vetëvrasëse që do të përkonin me tërheqjen e forcave amerikane.
Çështja nxori në pah shqetësimet se organizata e armatosur vazhdon të jetë në gjendje të shfrytëzojë boshllëqet e sigurisë, pavarësisht viteve të humbjeve ushtarake, thanë katër zyrtarë irakianë të sigurisë dhe ushtrisë.
“Shteti Islamik po përpiqet të dërgojë mesazhin se organizata mbetet e fuqishme dhe e aftë të kryejë sulme të përgjakshme”, deklaroi koloneli Khalid al-Bayati, një zyrtar i lartë i sigurisë në qytetin strategjik dhe të rëndësishëm për industrinë e naftës, Kirkuk.
