Autor: Ammar Anwer
Arkeologët polakë kanë ndihmuar në zbulimin e mbetjeve të një tempulli unik 2.000-vjeçar në vendin ku ndodhet një “qytet i humbur” i rrallë në Ballkan.
Zbulimi i rëndësishëm u bë në Bushat, një fshat në veri të Shqipërisë, ku një vendbanim i madh antik i lidhur me qytetërimin ilir para-romak u zbulua për herë të parë në vitin 2018.
Tempulli është struktura e parë ilire e këtij lloji e identifikuar ndonjëherë në rajon dhe ofron njohuri të reja mbi një kulturë që dikur shtrihej në pjesën më të madhe të Ballkanit Perëndimor, thanë arkeologët.
Studiuesit besojnë se qyteti i zbuluar nën Bushatin e sotëm mund të jetë Bassania antike — një vendbanim ilir i humbur prej kohësh — megjithëse ata ende po kërkojnë prova përfundimtare.
Qyteti i fortifikuar ndodhej dikur mes dy qendrave të rëndësishme të botës ilire: Shkodrës, kryeqytetit ilir, dhe qytetit grek të Lisit (Lissos).
Tempull me stil grek
Gjatë sezonit të fundit të gërmimeve, arkeologët nga Universiteti i Varshavës dhe Universiteti i Tiranës u përqendruan në akropolin e qytetit, i vendosur në një kodër që mbikëqyr të gjithë sitin arkeologjik.
Aty ata zbuluan themelet e plota prej guri të një strukture të madhe drejtkëndore me përmasa 13,6 x 9,6 metra. Përmasat e saj përputhen me ato të tempujve klasikë grekë.
“Duke gjykuar nga vendndodhja e ndërtesës në majë të kodrës dhe orientimi i saj sipas drejtimeve kryesore të busullës, mund të përfundojmë se këto janë mbetjet e një tempulli që kurorëzonte akropolin e qytetit nga shekulli IV deri në shekullin II para Krishtit,” tha Piotr Dyczek, drejtor i Qendrës për Kërkime mbi Antikitetin e Evropës Juglindore në Universitetin e Varshavës.
Ai shtoi se arkeologët kanë zbuluar pjesërisht edhe një mur mbrojtës që rrethonte kodrën, i cili ka të ngjarë të ketë shërbyer si temenos — një hapësirë e shenjtë e kushtuar një hyjnie.
Nga tempull në gurore
Arkeologët thanë se ky zbulim ka rëndësi të veçantë për studimin e kulturës ilire, pasi asnjë tempull i ngjashëm nuk ishte gjetur më parë në veri të Shqipërisë.
Siti më i gjerë ka nxjerrë tashmë në dritë mure mbrojtëse të konsiderueshme, dy porta me bastione dhe fragmente ndërtesash antike.
Pasi u braktis, vendbanimi antik i Bushatit ra gradualisht në rrënim dhe më vonë u përdor si gurore lokale. Shumë shtëpi në zonë ende përmbajnë blloqe të mëdha guri të prerë, të marra nga siti arkeologjik.
Gjatë periudhës romake, pranë rrënojave të tempullit u ndërtua një strukturë e vogël, e cila mbeti në përdorim për gati një shekull. Ajo shërbente si pikë vrojtimi, duke mundësuar kontrollin e një zone të gjerë që shtrihej nga Shkodra në veri të Shqipërisë deri te Lisi antik në bregdetin Adriatik./TVP World
