Serbia ka marr një goditje të madhe për përpjekjet e saj për t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian, pasi që ambasadorët e BE-së, të mbledhur të mërkurën në Bruksel, nuk arritën të sigurojnë unanimitet për vazhdimin e procesit të anëtarësimit të Serbisë në bllok.
Tetë nga 27 shtetet anëtare kundërshtuan hapjen e Kapitullit 3 – i cili përqendrohet te konkurrueshmëria dhe rritja gjithëpërfshirëse – gjatë një takimi të ambasadorëve të Bashkimit Evropian në Bruksel, konfirmuan për Euronewstre diplomatë të BE-së.
Shtetet që kundërshtojnë hapjen e Kapitulli 3 janë: Holanda, Suedia, Finlanda, Belgjika, Estonia, Lituania, Bullgaria dhe Kroacia.
Tre shtete të tjera – Danimarka, Luksemburgu dhe Letonia – nuk e kundërshtojnë plotësisht, por ende nuk janë të bindura. Ndër mbështetësit kryesorë të anëtarësimit të Serbisë është Franca.
Presidenti francez Emmanuel Macron ka deklaruar më herët se Bashkimit Evropian i nevojitet një Serbi e fortë dhe demokratike në krah.
Shtetet që mbështesin Serbinë shprehin shqetësimin se izolimi i mëtejshëm i vendit të Ballkanit Perëndimor mund të ketë pasoja negative dhe se përpjekjet e tij për reforma duhet të shpërblehen.
“Standarde të dyfishta”
Serbia aplikoi zyrtarisht për anëtarësim në BE në vitin 2009 dhe mori statusin e vendit kandidat në vitin 2012. Deri më tani janë hapur 22 kapituj negociues, ndërsa dy prej tyre janë mbyllur përkohësisht.
Për hapjen ose mbylljen e çdo kapitulli negociues kërkohet mbështetja unanime e të 27 shteteve anëtare të BE-së. Klasterët janë grupe tematike që përfshijnë fusha të ndryshme të legjislacionit dhe politikave.
Ish-kryeministrja serbe Ana Brnabić ka kundërshtuar pretendimet se vendi i saj është pro-rus, duke deklaruar për Euronews se Serbia ka mbështetur Ukrainën që nga fillimi i pushtimit të plotë rus, ndërsa akuzoi BE-në për përdorimin e “standardeve të dyfishta” në procesin e anëtarësimit.
Një zëdhënës i Komisionit Evropian i tha Euronews të hënën se një dokument, i cili shpjegon pse Komisioni vlerëson se “hapat e fundit” të ndërmarrë nga autoritetet serbe justifikojnë hapjen e Kapitullit 3, u ishte shpërndarë shteteve anëtare.
Sipas dokumentit të parë nga Euronews, Serbia ka zbatuar një pjesë të konsiderueshme të angazhimeve të marra për të adresuar shqetësimet e vendeve anëtare, përfshirë shfuqizimin e ndryshimeve të diskutueshme në ligjet për gjyqësorin, si dhe përparim në lirinë e medias, kuadrin zgjedhor dhe bashkëpunimin me BE-në në politikën e jashtme dhe të sigurisë.
Edhe pse Serbia ende nuk është harmonizuar me sanksionet e BE-së kundër Rusisë për shkak të pushtimit të Ukrainës, Komisioni thekson se Beogradi ka bashkëpunuar për të parandaluar shmangien e sanksioneve, ka ofruar mbështetje të konsiderueshme për Ukrainën dhe ka intensifikuar kontaktet politike me Kievin.
Megjithatë, dokumenti pranon se puna e Serbisë është ende larg përfundimit, duke theksuar se “nevojitet punë e mëtejshme” për reformën në drejtësi dhe sistemin e prokurorisë.
Takimi i së mërkurës u mbajt pikërisht për të parë nëse shtetet anëtare ndajnë këtë vlerësim të Komisionit.
“Zhvillime pozitive”
Një diplomat i BE-së, duke folur për Euronews në kushte anonimiteti, tha se kundërshtimi i tetë shteteve lidhet kryesisht me problemet e Serbisë në sundimin e ligjit dhe me mosharmonizimin e saj me sanksionet ndaj Rusisë.
Një tjetër diplomat tha se disa shtete pajtohen me vlerësimin pozitiv të Komisionit, duke konsideruar se Serbia i ka përmbushur, ose është në rrugë të mirë për të përmbushur kriteret për hapjen e Klasterit 3.
Disa zyrtarë të lartë të BE-së kanë mbështetur publikisht hapjen e këtij klasteri, veçanërisht pasi presidenti serb Aleksandar Vučić tërhoqi në qershor ndryshimet e diskutueshme në ligjet për gjyqësorin, pas rekomandimeve të Komisionit të Venecias.
Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, është ndër mbështetëset më të zëshme të këtij hapi.
“Në dritën e disa zhvillimeve të fundit pozitive, Komisioni ka ripërtërirë rekomandimin e tij ndaj Këshillit për hapjen e Klasterit 3 në negociatat e anëtarësimit me Serbinë”, deklaroi Kos të martën në Parlamentin Evropian në Strasburg.
“Ai do të vazhdojë gjithashtu të nxisë përparimin e reformave në dobi të të gjithë qytetarëve dhe shoqërisë serbe.”
“Të gjitha kërkesat e Bashkimit Evropian”
Po të mërkurën, Parlamenti Evropian miratoi me shumicë dërrmuese raportin për zgjerimin e Serbisë për vitin 2025, me 468 vota pro, 116 kundër dhe 79 abstenime.
Raporti përmban rekomandime për reformimin e procesit zgjedhor, forcimin e pavarësisë së gjyqësorit dhe luftën kundër korrupsionit. Ai rithekson gjithashtu se Klasteri 3 është teknikisht i gatshëm për t’u hapur.
Eurodeputeti kroat Tonino Picula, raportues i këtij dokumenti, deklaroi pas votimit se situata në Serbi është përkeqësuar gjatë viteve të fundit.
Sipas tij, reformat kanë ngecur dhe ritmi i tyre është ngadalësuar.
“Ndërsa Bashkimi Evropian po përjeton një momentum të ri të zgjerimit, me Malin e Zi dhe Shqipërinë që po avancojnë në negociatat e anëtarësimit, reformat e lidhura me BE-në në Serbi kanë ngecur në disa fusha kyçe, veçanërisht në sundimin e ligjit dhe standardet demokratike”, tha ai.
I pyetur pse qëndrimi i Parlamentit Evropian ndryshon nga rekomandimi i Komisionit për hapjen e Klasterit 3, Picula u shpreh i habitur.
“Raporti ynë bazohet në vlerësimet dhe konstatimet e vetë Komisionit. Prandaj për ne është e paqartë se ku e sheh Komisioni këtë përparim”, deklaroi ai.
Pas publikimit të raportit në fund të vitit të kaluar, presidenti Aleksandar Vučić mbrojti gatishmërinë e Serbisë për të zbatuar reformat.
“Ne duhet t’i marrim parasysh të gjitha vërejtjet dhe të gjitha kërkesat e Bashkimit Evropian”, tha Vučić, duke shtuar se “Serbia është plotësisht e përkushtuar ndaj rrugës së saj evropiane dhe do ta ndjekë atë me seriozitet dhe përgjegjësi.
