Amerikanët po shfaqin gjithnjë e më shumë pakënaqësi ndaj gjigantëve të teknologjisë dhe zhvillimit të shpejtë të inteligjencës artificiale. Kundërshtimet lidhen me konsumin e madh të energjisë elektrike dhe ujit nga qendrat e të dhënave, zgjerimin e sistemeve të mbikëqyrjes elektronike dhe pasurimin e jashtëzakonshëm të drejtuesve të kompanive të mëdha teknologjike.
Në shënjestër të kritikave është edhe presidenti i SHBA-ve Donald Trump, i cili akuzohet se nuk po vendos masa mbrojtëse për qytetarët përballë fuqisë në rritje të këtyre kompanive.
Pak më shumë se 20 vjet më parë, interneti dhe teknologjia shiheshin si premtimi i një bote të re, ku informacioni dhe shërbimet do të ishin të aksesueshme për të gjithë. Themeluesit e Google, Larry Page dhe Sergey Brin, premtonin ta bënin dijen universale të arritshme me një klikim, ndërsa Mark Zuckerberg e paraqiste Facebook-un si një platformë që do ta bënte botën më të hapur dhe të lidhur.
Në atë periudhë, shumë besonin se po realizohej vizioni i John Perry Barloë, një prej figurave të para të lirisë digjitale. Në vitin 1996, ai kishte shpallur pavarësinë e hapësirës kibernetike nga qeveritë tradicionale, duke e përfytyruar internetin si një hapësirë të lirë, larg kontrollit politik dhe ekonomik.
Edhe Elon Musk shihej si një prej figurave që do të ndryshonin të ardhmen, përmes projekteve të tij në industrinë e automjeteve dhe eksplorimin e hapësirës. Por imazhi i sipërmarrësve të teknologjisë si njerëz që punonin për të mirën e njerëzimit ka ndryshuar ndjeshëm.
Sot, drejtuesit e kompanive të mëdha teknologjike përballen me kritika dhe protesta. Në universitete, disa prej tyre janë pritur me kundërshtime, ndërsa në Hollyëood po prodhohen gjithnjë e më shumë filma dhe dokumentarë që kritikojnë ndikimin e tyre në shoqëri. Në shumë komunitete amerikane, kundërshtimi ndaj ndërtimit të qendrave të të dhënave dhe kostove që ato sjellin është kthyer edhe në një faktor politik, duke ndikuar në humbjet e republikanëve në zgjedhjet e fundit.
Një prej humbjeve më të dukshme ishte ajo e Elon Musk në Teksas. Pasi u zhvendos nga Kalifornia në këtë shtet, duke kërkuar një mjedis me më pak taksa dhe rregulla, Musk shpenzoi më shumë se 200 milionë dollarë për të mbështetur kandidatët konservatorë në zgjedhjet lokale. Megjithatë, demokratët progresistë arritën të fitonin kontrollin e institucioneve kryesore të shtetit, përfshirë postin e guvernatorit, senatin dhe parlamentin.
Pakënaqësia ndaj kompanive të teknologjisë nuk është e re. Prej rreth një dekade, është shtuar kritika ndaj modelit të biznesit të platformave digjitale dhe pasurisë së jashtëzakonshme të krijuar nga drejtuesit e tyre. Një nga shqetësimet kryesore lidhet me faktin se shërbimet që ofrohen falas shpesh mbështeten te mbledhja dhe përdorimi i të dhënave personale të përdoruesve.
Gjithashtu, rrjetet sociale janë kritikuar për ndikimin e tyre në edukimin dhe shëndetin psikologjik, nxitjen e trazirave, përhapjen e urrejtjes dhe ndërhyrjet në proceset zgjedhore. Në disa raste, platformat janë lidhur edhe me përhapjen e propagandës që ka nxitur dhunë dhe spastrime etnike, si në rastin e komunitetit Rohingya në Birmani.
Megjithatë, zhvillimi i inteligjencës artificiale po ndryshon edhe më thellë marrëdhënien e njerëzve me teknologjinë. Që prej daljes së ChatGPT, katër vite më parë, kjo teknologji është përhapur me shpejtësi në jetën e përditshme, duke ngritur shqetësime për të ardhmen e vendeve të punës, privatësinë dhe ndikimin e saj në shoqëri.
Një tjetër burim pakënaqësie janë qendrat e të dhënave, të cilat kërkojnë sasi shumë të mëdha energjie elektrike dhe uji. Banorët e zonave ku ndërtohen këto objekte kundërshtojnë kostot dhe barrën që ato mund t’u sjellin komuniteteve lokale, ndërsa përfitimet ekonomike nuk janë gjithmonë të barabarta për të gjithë.
Edhe brenda industrisë së inteligjencës artificiale ka debate për ritmin e zhvillimit. Një pjesë e drejtuesve dhe studiuesve mbështesin përparimin sa më të shpejtë drejt krijimit të sistemeve gjithnjë e më të fuqishme, ndërsa të tjerë kërkojnë më shumë kujdes dhe kufizime për të parandaluar rreziqet e mundshme. Megjithatë, të dyja palët pranojnë se zhvillimi i kësaj teknologjie do të vazhdojë, pavarësisht pasigurive dhe rreziqeve që mund të sjellë.
Në zgjedhjet e fundit, votuesit amerikanë kanë dhënë sinjale se nuk janë më të gatshëm t’u japin kompanive të mëdha teknologjike liri të pakufizuar. Kundërshtimi ndaj qendrave të të dhënave, kostove të tyre dhe mungesës së kontrollit mbi inteligjencën artificiale është kthyer në një çështje që ndikon edhe në vendimmarrjen politike.
Megjithatë, frenimi i këtij zhvillimi nuk do të jetë i lehtë. Shtetet e Bashkuara janë nën presionin e konkurrencës me Kinën, ndërsa një pjesë e madhe e rritjes ekonomike amerikane lidhet tashmë me investimet në inteligjencën artificiale. Edhe demokratët, të cilët gjatë fushatës zgjedhore kanë kërkuar më shumë kontroll mbi këtë sektor, mund të ndahen kur të duhet të vendosin me ligj se deri ku duhet të shkojnë kufizimet.
Investimet në inteligjencën artificiale kanë arritur përmasa të jashtëzakonshme, duke përfshirë shuma prej triliona dollarësh. Kjo ngre shqetësimin se kompanitë e mëdha të sektorit mund të bëhen aq të fuqishme sa të mos lejohet falimentimi i tyre, njësoj si bankat dhe kompanitë e sigurimeve që u shpëtuan nga shteti amerikan pas krizës financiare të vitit 2008 dhe kolapsit të Lehman Brothers.
Një skenar i tillë do të kishte pasoja të mëdha për taksapaguesit dhe sistemin politik amerikan. Prandaj, pakënaqësia e votuesve shihet si një paralajmërim për gjigantët e teknologjisë: pas vitesh investimesh dhe zgjerimi të pakontrolluar, shoqëria po kërkon më shumë transparencë, përgjegjësi dhe mbrojtje për qytetarët.
